ޗާގޯސް ޖަޒީރާ ނުވަތަ ފޯޅަވަހި، މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރުމަށް އިނގިރޭސިވިލާތުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުން ދިވެހިރާއްޖޭން ބަލައިނުގަންނަކަން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ރަސްމީކޮށް އިނގިރޭސި ސަރުކާރަށް އަންގަވައިފިއެވެ.

ރައީސް އޮފީހުން ބީބީސީއަށް މަޢުލޫމާތު ދީފައިވާ ގޮތުގައި، މި އެއްބަސްވުމާމެދު ރާއްޖޭގެ ކަންބޮޑުވުންތައް ހުރިކަން، ދެ ސިޓީއެއްގެ ޒަރީޢާއިންނާއި، އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ޑެޕިއުޓީ ޕްރައިމް މިނިސްޓަރު ޑޭވިޑް ލެމީއާއެކު ފޯނުން ކުރެއްވި މަޝްވަރާތަކުގައި ވަނީ ހިއްސާކުރައްވާފައެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭން ދަނީ ޗާގޯސްގެ މައްޗަށް ރާއްޖޭގެ ސިޔާދަތީ ބާރު އޮތްކަމަށް ދައުވާކުރަމުންނެވެ. އަދި މި ހައްގު ހޯދުމަށްޓަކައި ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނީ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަށް ތައްޔާރުވަމުންދާކަމުގައިވެސް ހާމަކޮށްފައެވެ.

ނަމަވެސް، އިނގިރޭސި ފޮރިން އޮފީހުގެ މިނިސްޓަރު ސްޓީވަން ޑޯޓީ ވިދާޅުވީ ޗާގޯސްގެ ސިޔާދަތީ ބާރުގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްއާ ގުޅޭ ކަމެއް ކަމަށާއި، އޭގެ ތެރެއަށް ރާއްޖެ ވަންނަން ނުޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. އަދި ބައިނަލްއަގުވާމީ ކޯޓުތަކުން ކުރިން ނިންމާފައިވާ ނިންމުންތަކުގައި ޗާގޯސްގެ މިލްކުވެރިކަން ދީފައިވަނީ މޮރިޝަސްއަށް ކަމަށްވެސް އިނގިރޭސި ސަރުކާރުގެ މަސްދަރަކުން ބުނެފައިވެއެވެ.

އިންޑިއާ ކަނޑުގައި އޮންނަ ޗާގޯސް ޖަޒީރާ ނުވަތަ ’ބްރިޓިޝް އިންޑިއަން އޯޝަން ޓެރިޓަރީ‘ އަކީ 19 ވަނަ ގަރުނުގެ ކުރީކޮޅުން ފެށިގެން އިނގިރޭސިންގެ ބާރުގެ ދަށުގައި އޮތް ތަނެކެވެ. މިދިޔަ އަހަރު އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ވަނީ އެ ސަރަހައްދު މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރުމަށް އެއްބަސްވެފައެވެ. އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން، އެންމެ ބޮޑު ރަށް ކަމަށްވާ ’ޑިއޭގޯ ގާސިއާ‘ ގައި އޮންނަ އިނގިރޭސިވިލާތާއި އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒު ކުއްޔަށް ހިފުމަށް އަހަރަކު އެވްރެޖްކޮށް 101 މިލިއަން ފައުންޑް ދެއްކުމަށް ވަނީ ނިންމާފައެވެ.

މޮރިޝަސްއިން ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން އެ ރަށްތަކުގެ މިލްކުވެރިކަމަށް ދައުވާކޮށް، ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނީ ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއްވެސް ވަނީ ކޮށްފައެވެ. އިނގިރޭސި ލޭބަރ ޕާޓީގެ ވަޒީރުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، މޮރިޝަސްއާއެކު އެއްބަސްވުމަކަށް ނައި ނަމަ، ބައިނަލްއަގުވާމީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކުގެ ސަބަބުން އަސްކަރީ މަރުކަޒުގެ މުސްތަގުބަލަށް ނުރައްކާވުމުގެ ފުރުސަތު އޮތެވެ. ނަމަވެސް، އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް، އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު ސަރ ކިއަރ ސްޓާމަރަށް އެ ސަރަހައްދު ދޫނުކުރުމަށް ބާރުއެޅުއްވުމާ ގުޅިގެން، އެ އެއްބަސްވުން އިނގިރޭސި ގާނޫނަކަށް ބަދަލުކުރުން މިހާރު ވަނީ މުއްދަތެއް ނެތް ގޮތަށް ހުއްޓިފައެވެ.

ދިވެހި ސަރުކާރުން ބުނަނީ ޗާގޯސްއަކީ ޒަމާނުއްސުރެ ދިވެހިރާއްޖެއާ ތާރީޚީ ގުޅުންތަކެއް ހުރި ތަނެއް ކަމަށެވެ. ބީބީސީއަށް ރައީސް އޮފީހުން ފޮނުވި ތަފްސީލީ ބަޔާނެއްގައި ބުނެފައިވަނީ، ނޮވެމްބަރު 2024 އަދި ޖެނުއަރީ 2026 ގައި ރާއްޖޭން އިނގިރޭސި ސަރުކާރަށް ފޮނުވި ސިޓީތަކުގައި، ރާއްޖޭގެ މަސްލަހަތަށް ބެލުމެއް ނެތި މޮރިޝަސްއާއެކު އެކަނި މަޝްވަރާކޮށްގެން ނިންމި ނިންމުމާމެދު ވަރަށް ބޮޑަށް ކަންބޮޑުވާކަން ހާމަކޮށްފައިވާނެ ކަމަށެވެ.

ރައީސް އޮފީހުގެ ބަޔާނުގައި އިތުރަށް ބުނެފައިވަނީ، ޗާގޯސްއާއި ރާއްޖެއާ ދެމެދު އޮތް ތާރީޚީ އަދި އިދާރީ ގުޅުންތަކަށް ބަލާއިރު، އެ ރަށްތަކުގެ ސިޔާދަތީ ބާރު އެހެން އެއްވެސް ގައުމަކަށް ލިބެންޖެހޭނަމަ، އެއީ ދިވެހިރާއްޖެ ކަމަށެވެ. އަދި މި މައްސަލައިގައި ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނީ އިމުގެ ތެރެއިން ކުރެވެން ހުރި ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ކުރާނެ ކަމަށާއި، އިންޓަނޭޝަނަލް ކޯޓް އޮފް ޖަސްޓިސް (އައި.ސީ.ޖޭ) އަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމަށް ދިރާސާ ކުރަމުންދާ ކަމަށްވެސް ބުނެފައިވެއެވެ.

މީގެ ކުރިން ބައިނަލްއަގުވާމީ ކޯޓުތަކުން ނިންމާފައިވަނީ 1965 ގައި އިނގިރޭސިން ޗާގޯސް ވަކިކުރީ ގާނޫނާ ޚިލާފަށް ކަމަށާއި، ވީހާވެސް އަވަހަކަށް އެތަން މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރަންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ރާއްޖޭގެ މި އައު ދައުވާއާއެކު، އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްގެ އެއްބަސްވުމަށް އިތުރު ގޮންޖެހުންތަކެއް ވަނީ ކުރިމަތިވެފައެވެ.